Welke factoren spelen een rol en hoe?

Factoren van taalbehoud

Eén van de belangrijkste en duidelijkste factoren van taalbehoud is het huidige aantal sprekers van het Yukateeks Maya. Met ongeveer 800.000 sprekers is het Yukateeks Maya één van de meest gesproken en omvangrijkste taal in Mexico (SomeThingMore, 2010).

Ondanks dat de Mayastammen mee willen stromen met de goede kanten van de moderne tijd, willen ze geen afstand doen van hun eigen identiteit (Tripod, 2006). De gevolgen zijn bekend, want discriminatie en vervolging zijn vandaag de dag nog aan de orde. Zo wordt er geprobeerd om de traditionele Mayastammen om te vormen naar de modernere, dominante heersers. Het is een tegenstrijdige benadering, die onder ‘factoren taalverlies’ ook nog eens wordt aangehaald. Enerzijds willen ze opkomen voor hun eigen identiteit en taal, wat natuurlijk een gunstige factor is voor het taalbehoud. Anderzijds zorgen deze negatieve factoren voor een verlies aan sprekers.

Factoren taalverlies

Er zijn helaas meer aspecten van taalverlies dan van taalbehoud te vinden. Een voorbeeld daarvan is de opkomende vervloeiing met het Spaans. Zoals in eerdere onderdelen is benoemd, heeft de invasie van Spanje er voornamelijk voor gezorgd dat de taal grote aantallen sprekers is verloren. Door meegebrachte ziekten, oorlogen en de verbranding van de ‘heidense’ Mayadocumenten gingen Mayasprekers en -geschriften verloren. Dit gebeurde vanaf de 16e eeuw en zelfs in de 20e eeuw werden traditionele Mayastammen nog gediscrimineerd. Op dit moment worden ze nog altijd onderdrukt, doordat er vast wordt gehouden aan het Spaans als enige officiële taal en schrift. In de schoolboeken wordt niet eens gesproken over de verovering van de Spanjaarden en dat zij probeerden de Maya-geschiedenis ‘volledig’ uit te wissen. Op de vraag hoe de grote ruïnesteden verklaard kunnen worden, antwoordt men dat het resten zijn van andere beschavingen (Mayasite, 2004).

De invasie van de Spanjaarden zien wij als hoofdoorzaak van de taalveranderingen binnen het Yukateeks Maya. Deze taalverandering door taalcontact (Thomason, 2001) is in onze ogen een aanpassing geweest. De Spaanse kolonisten oefenden grote druk uit op de inheemse bevolking. Ook hebben zij, op vier documenten na, alle Mayageschriften verbrand (Coolen, 2001). Voor meer informatie hierover zie attritie.

Tevens heeft de komst van de Spanjaarden een ander gevolg met zich meegebracht. De verspreiding van ziekten, zoals de pokken en de mazelen, was in het voordeel van de Spanjaarden. Velen Maya’s overleefden deze onbekende, nieuwe ziekten niet. Deze ‘biologische oorlogsvoering’ heeft er dus voor gezorgd dat de Mexicaanse populatie en daarmee dus ook de Mayapopulatie sterk is terug gedrongen (Roeling, 2004: 35). Hier is dan geen sprake van taaldood, omdat er nog wel moedertaalsprekers zijn van het Yukateeks Maya. Door het uitroeien van de populatie is echter wel een groot aantal sprekers verloren gegaan. In principe is de bedreiging van de taal daardoor toegenomen, omdat er nu minder sprekers zijn die de taal kunnen doorgeven aan hun nageslacht.

Daarbij is er nog een recent voorbeeld van de ‘uitroeiing’ uit de voorgaande alinea. In de 20ste eeuw zijn veel opstandige Yucateken vervolgd door de Guatemalteekse dictator Efrain Rios Montt (Bartvg, 2006). Dit wordt ook wel de ‘Mayan Holocaust 1982-83’ genoemd (Hernández, 2010). Om hoeveel personen het gaat verschilt van 75.000 tot 200.000 personen van wie sommigen de identiteit onbekend is. Tevens liggen ze in anonieme graven (Vis, 2007). Dit duidt ook op een groot verlies in sprekers waardoor de bedreiging van de taal is toegenomen.